ای خورشید بسیار زود غروب کردی!
آغازسخنان انجنیر شیما حیدری بود که زندگی نامه استاد مزاری را قراعت کرد و همچنان الحاج نصیر کوهی نماینده انجمن فرهنگی مهاجرین آلمان سخنانش را با شعار محوری رهبر بزرگ"عدالت" شروع نمود، و موقف و مشارکت سیاسی امروزی مردم هزاره را در چوکات دولت افغانستان به بررسی گرفت و از نتایج نهضت استاد مزاری تلقی نمود. همینطور داکتر شفیقه خدایار با ایراد مقاله ی در وصف رهبر بزرگ، از شهامت وی یاد کرد.
روشفکر و دانشمند بزرگ داکتر حمزه واعظی، تفکر سیاسی استاد مزاری را از نگاه حوزه جامعه شناسی سیاسی بررسی نمود و ضمن معرفی استاد به عنوان اندیشمند بزرگ عرصه سیاست، روی طرح و افکار سیاسی موصوف که برای حل تنش های سیاسی افغانستان مطرح کرده بود صحبت کرد. داکتر واعظی توضیح داد که طرح سیاسی استاد مزاری، طرح چهار جانبه بوده که شامل تحقق حقوق شهروندی، نخبه گرایی و شایسته سالاری، فرهنگ ملی، منافع مشترک وهمگانی می باشد، و عملی کردن این طرح راه حل خوبی برای تشنج افغانستان است. استاد مزاری چهار قوم پشتون، تاجک، هزاره و ازبک را از اقوام مطرح افغانستان در نظر داشت و نیزحقوق عادلانه را برای تمام اقوام افغانستان بدون تبعیض نژادی در مسایل سیاسی و اجتماعی قایل و خواستار توزیع عادلانه مدیریت وتعدیل واحدهای اداری در تمام ولایات افغانستان بود. استاد با توجه به ساختار سیاسی و اجتماعی افغانستان دولت فدرالیزم را پشنهاد کرده بود و داکتر واعظی با تایید نظام فدرالیزم، این نوع نظام را نظام موفق در جامعه که متشکل از اقوام مختلف است، می داند. رسوم و عنعنات فرهنگی همه اقوام ساکن در افغانستان به عنوان ارزش های ملی و نماد فرهنگی افغانستان مورد احترام همه افغان ها قرار بگیرد و نباید رسوم یک قوم خاص به عنوان منافع کلان در سطح ملی تحمیل شود. استاد برابری و برادری را در تعامل اجتماعی در نظر داشت، وتاکید می نمود که زبان هر قوم مطرح افغان زبان رسمی باشد ، و استدلال استاد مزاری هم استفاده لحجه هزاره گی بدون شرم و هم لحجه های زبان های دیگر افغانستان در نظر و مورد احترام باشد.
داکتر واعظی با توضیح افکار سیاسی مرد آزادمنش و عدالت خواه، توانست واضح بسازد که عدالت خواهی استاد مزاری محدود به قوم خاص هزاره نبوده بلکه استاد شهید خواستار عدالت، برابری، آزادی تمام اقوام افغانستان بود.
سپس استاد غلام رضا امینی یکتن ازسخنرانان در این میثاق سخنانش را از شناخت رهبر بزرگ آغاز کرد و ضمن یادآوری از کارکرد های نهضت و حرکت رهبر شهید یک مقایسه بین رهبران فعلی افغان و استاد مزاری ارایه داشت. خانم ذکیه ناصری ضمن مطالعه وضعیت فعلی زنان افغان، زن را از دیدگاه استاد مزاری بررسی کرد، و بعداً سرودی در وصف استاد توسط کودکان اجرا شد.
به تو ای مرد سنگر سلام
پدرای شهید به خون ترسلام
پروفیسور بسم الله میمنه گی رئیس فدراسیون ترک های افغان در اتریش، ضمن ایرادتسلیت به هزاره ها و تمام افغان های غیور از مظلومیت و عدالت خواهی استاد سخن گفت و از خاطره های شخصی اش که هر باری با استاد همصحبت شده از وی از عدالت شنیده، یاد نمود.صالحه رضوانی هم مقاله اش را به خوانش گرفت و از حق خواهی استاد صحبت کرد، حق خواهی که نه برای خودش بود، نه برای اقاربش بلکه برای همه می خواست.
الحاج صادقی زاده، ضمن ابراز تسلیت و سپاس گذاری از برگذار کننده گان و مشارکت کننده گان مراسم سخنانش را تحت عنوان همبستگی ملی از نظر دین و نقش رهبر آغاز نمود. همبستگی را از نگاه جامعه شناسی و از منظر دین و قرآن و پشوایان دین توضیح داد. وی اظهار داشت؛ "عدالت اجتماعی، برابری قومی، حقوق شهروندی، باید یکسان باشد" و گفته های رهبر شهید را مطابق دین، قرآن و علم و منطق دانسته و کارکرد های نهضت مزاری را جهانی تلقی نمود. آقای صادقی زاده سخنانش را با ابرازاینکه بیاید از مزاری که پول نمی شناخت، قدرت را نمی دید، با هم زندگی کردن و واحد بودن را بیآموزیم ،خاتمه داد. سپس شعر و مقاله یی در وصف مرد بزرگ توسط ذکیه طاهری و حفیظ حیدری خوانده شد و ماریه سرابی با تشکری و سپاس گذاری از حاضرین و مجریان مراسم، این بزرگداشت را خاتمه بخشید.
حال ما درکمتر از حال یعقوب نیست او پسر گم کرده بود ما پدر
بلی!
پیروان مزاری در هر جایی از دنیا مخلصانه و عاشقانه در پی شناخت مزاری هستند.
20 حوت 1387
